WWW.EL.Z-PDF.RU
БИБЛИОТЕКА  БЕСПЛАТНЫХ  МАТЕРИАЛОВ - Онлайн документы
 

«Ахмад Н.С., Сейфульдинова М.А., Акжолова Н.А. С.Ж. Асфендияров атындаы аза лтты Медицина университеті Жынысты жетілу кезеі (puberty (лат. «pubes» - ...»

ЙЕЛ ЖЫНЫС АЗАЛАРЫНЫ ЖАСА БАЙЛАНЫСТЫ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІНІ КЛИНИКАЛЫ АНАТОМИЯСЫ

Ахмад Н.С., Сейфульдинова М.А., Акжолова Н.А.

С.Ж. Асфендияров атындаы аза лтты Медицина университеті

Жынысты жетілу кезеі (puberty (лат. «pubes» - асаа) - денені белгілі бір аймаыны тктенуі жретін кезе) - адам міріндегі е жауапты шаты бірі. Оны бл кезеі балалы шатан басталып, жасспірім кезде одан рі дамиды, ал ересек боланда жынысты жетілу аяталады. Жынысты жетілу – адамны йел немесе еркек жынысына жататын биологиялы трыдан ана емес, леуметтік трыдан да жан-жаты байалатын рдіс.

ыз баланы жынысты жетілу кезеі 2 фазаа блінеді:

8-9 жастан басталып, 1314 жаста аяталады;

17 19 жаста аяталады.

Бл фазаларды блетін ст алашы етеккір болып есептеледі. Бірінші фаза денені тез сіп, екінші реттік жынысты белгілерді пайда болуымен, екінші денені баяу суімен жне аыры жынысты белгілерді дамуы аяталып, етеккірді тратануымен сипатталады.

Орталы жйке жйені жыныс жйесімен байланысы

Жынысты пісіп жетілу рдісі ОЖЖ жне ішкі секреция бездеріні баылауында тті. Мнда жетекші рлді гипоталамо гипофизді жйе алады. Жйке жйесіні жоары вегетативтік орталыы гипоталамус гипофизді ызметін адаалайды, ал гипофиз з кезегінде барлы ішкі секреция бездеріні жмысын реттеп отырады. Гипоталамус нейрондары нейрогормондар бледі (рилизинг фактор), олар гипофизге тіп, ондаы штік гормондарды блінуі мен биосинтезін кшейтеді (либериндер) немесе тежейді (статиндер). Гипофизді тропты гормондары біратар ішкі секреция бездеріні (аланша без, бйрек сті безі, жыныс бездері) белсенділігін реттейді.



Жынысты пісіп жетілу кезеі бірнеше периодтан трады:

Пубертат алды – бойды суімен, жамбас астауыны сйектерді дамуымен, екінші реттік жынысты белгілерді пайда болуымен сипатталады. Бл саты менархе фазасымен аяталады, нтижесінде су гормоныны дегейі тмендеп, гонадотропин мен эстроген млшері артып,аланша безі белсенеді.

Пубертатты – физикалы суі мен,дене салмаыны лаюы мен,етеккір цикліні тратануы мен,индивидуальді йел фенотипіні алыптасумен сипатталады.Бл сатыда эстрогендер біртіндеп артады.

Постпубертатты- физикалы дамуы тотайды, гормон дегейі тратанады,етеккір циклі овуляторлы сипатта ьолады.

Жасспірімні жыныс азалары

Жынысты жетілу кезеінде ана без зындаы 5 см-ге, ені 3см-ге, алыдыы 1,5 см-ге дейін лайып, салмаы шамамен 6,03 гр жетеді. Ана без беті - бір тегіс емес, бкірленген. Бл жадай ана без тінінде сары денені болуымен жне фолликулаларды пісіп жетілуіне байланысты. Ана безді ыртысты затында екіншілік фолликула тзіледі жне олар азаны кесіп араанда ашыл заттан тратын уыс трінде болады. Жасспірім шата жатыр алмрт трізді формада болады. Бл форма ересек йелде де саталады. Жатырды жалпы зындыы 9 см, ал денесіні зындыы 5 см, салмаы 6,5 г шамасында. Жатыр бездері жас лайан сайын кбееді, рылымы крделенеді, ал жынысты толысу кезеінде бтатанады. 7 жастан бастап жатыр маы мен оны байламдарыны арасында кптеген днекер жне май тіндері тзіледі. Жамбас астауыны лкеюіне, оны ішінде орналасан азаларды тмен тсуіне байланысты, жатыр біртіндеп тмен тсіп, жынысты пісіп жетілу кезеінде ересек йелді жатырындай алыпта орналасады. Жатыр ттіктері жатыр мен оны байламдарыны суіне жне кіші жамбас астауыны лаюына байланысты иірлігін жоалтады, нтижесінде тмен тсіп, ана безге жаын орналасады.

Жынысты белгілер

Біріеші реттік жынысты белгілер эмбрионалды кезеде алыптасып, мір бойы саталады. Олара сырты жне ішкі жыныс азалары жатады. Балалы жне крілік шата бйрек сті безіні гормондарыны серіне тек бірінші реттік жынысты белгілер болады.

Екінші реттік жынысты белгілер жынысты толысу кезеінде дамып, климаксты периодтан ткенде жоалады. Олара асаа мен олты астыны тктенуі, ст безіні дамуы, етеккір, ааны, дене бітіміні згеруі, май жне блшыет тіндеріні жетілуі, дауысты згеруі, мінез-лы пен темпераментті згеруі жатады.

Жынысты пісіп жетілу кезедері:

Бойды суі. Пубертатты кезені алдында бойды тез суі (жылына 10 см) байалады. Сйектер трлі жылдамдыта асинхронды седі. Е бірінші ол, ая сйектері, одан бет сйегі (бетті заруы), е соынан аа сйектері, сонымен атар баяу жылдамдыпен блшыет те седі. Сондытан жасспірімдер ары, ая-олдары денесінен зын, беттері жылыны бетінде то мойын болып крінеді. Жйке штары мен ан тамырларыны суі блшыет дамуынан алып ояды, сол себептен жпсспірімні озалыс координациясында епсіздік байалады.

телархе – ст бездеріні пісіп жетілуі мен лаюы. Бойды суімен атар 10 жастан бастап дамиды. Ст безіні суі рпі мен ареоладан басталады жне за уаыт седі. Шамамен 16 жастадамуды алдыы сатысы жреді. Ал соы сатысы бала емізу кезеінде аяталады. рпіні тсі азадаы пигментті млшеріне арай ашы ызылттан ою оыр тске дейін болады. рпіні айналасында санаулы тктер пайда болуы ытимал. Етеккір алдында ст безі ісініп, ауру сезіміні тудыруы ммкін.

Пубархе – асааны тктенуі. 10-11 жаста телархе фазасымен атар жреді. 15-16 жаса таман тктену процесі аяталады. Оны алыпты формасы тбесі тмен баытталан шбрыш трізді. Егер ромб трізді формада шыса, ол - аномальді жадай болады. Бл фза арылы азада йел мен ер адамны жыныс гормондарыны атынасын байауа болады. Себебі йелді жыныс гормондары тктерді жайылуына жол бермейді. Ал ер адамдардікі керісінше стимулдейді. Тктерді тсі, аттлыы, бйралыы тек генетикалы ерекшеліктерге байлансыты жне ол жыныс азаларыны ызметіне сер етпейді. Шамамен 13 жаста олты астында тктер шыады.

Терідегі згерістер. ааны суіне байланысты тері де згереді, яни созылады, тартылады. Сызаттар жне т.б. тері заымдануы болмас шін, май бездері белсенді ызмет атарады, нтижесінде тері, шашты тптері майланып, бет, ара, мойын, ст безі терісінде безеулер пайда болады.

Менархе – е алашы етеккірді келуі. 12-15 жас аралыында келеді. Бл фазада эндокриндік бездерді блетін гормондарды серінен сырты жне ішкі жыныс азалары жетіле бастайды. Гипофиз гормондарды синтезі пубертатты периодты белгілеріні крінісіне септігін тигезеді. су гормоны (СТГ) бойды суіне, шеміршекті сйектенуіне сер етеді; АКТГ брек сті безіне ыпал етіп андрогендерді ндірілуін стимулдейді. Ал олар з кезегінде асаа мен олты асты айматарды тктенуіне, стресс жадайа бейімделу кезінде туындайтын заттар алмасуыны згерсіне жауап береді. Пролактин ст безіні жетілуін адаалайды. Гонадотропты гормондар жыныс гормондарыны (гонадалар) пісіп жетілуі мен суіне сер етеді. Ана безде эстрогендер синтезделе бастайды. Барлы азалар эстрогендерді нысана жасушалары болып табылады.

Е бірінші сырты жне ішкі жыныс азаларыны дамып суі жреді (гениталий). Шырышты ынап пісіп жетіледі, бгілмелі бола бастайды. Оны эпителий жасушалары абыршатанып, аз млшерде шырышты бліністер бледі. Жатырды шырышты абаты циклдік згерістерге бейімделе бастайды, себебі гипофиз гормондарыны секрециясы, яни аналы без гормондарыны синтезі циклді трде теді. Осы рдіс йелді жыныс жйесіні ызметін ер адамдікінен ерекшелейді, демек, ер адамда бл рдіс мір бойы жріп отырады, ал йел адамда – циклды трде (аналы без ызметіні белсенділігіні кенеттен басталып, кенеттен аяталуы). Етеккір циклі - 28-30 кн. Бл мерзім менархе фазасынан кейін шамамен 1 жылдан траталады. Етеккір затыы -3-5 кн, жоалтатын ан клемі - 30-50 мл (80 мл кп емес). Цикл басында ФСГ дегейі тмендеп, ЛГ синтезі артады. ЛГ серінен овуляция (фоликулла абышасыны жыртылып, ооцитті рмса уысына шыуы жреді), рі арай ооцит жатыр ттігіні фимбрияларымен сталып, ампулярлы блікке тіп, аналы жмырта жасушасына айналады, егер спермотозоидпен кездессе рытанады. Егер рытану рдісі жрмесе, аналы жмырта жасуша жатыр уысы арылы ынапа теді. Бл мезетте жатырды шырышты абаты рытанан аналы жмырта жасушаны абылдап, рыты дамуын амтамасыз етуге дайындалан. Бл рдіс овуляциядан кейін тзілетін сары денені секреті – прогестерон гормоныны серінен дамиды. Сары денені жетілуі ЛГ ыпалымен жреді. Прогестерон – жкітілік гормоны, азаны жктілікке дайындайтын згерістер тудырады. Егер ол жеткіліксіз болса, етеккір алды ссиндром дамиды: ст безіні, салматы, кіл кйді згеруі, ішті тменгі жаында ауру сезімні болуы. Циклды соында, овуляциядан кейін, 14 кннен со гипофиз гормондарыны, прогестерон мен эстроген дегейі крт тмендейді, сары дене атрофияа шырайды. Нтижесінде минимальді гормонды фон орын алады, жатырды шырышты абаты абыршатанып аналы жмырта жасушасымен бірге шыады (етеккір). Осы мезетте ФСГ белсенді блініп, айтадан жаа цикл басталады.

Пубертатты период андрогендерді атысымен жзеге асады. Бл фаза ыз баланы есейгендігін крсетеді. Яни жыныс жйесіні толы дамып жетілуімен атар жынысты инстинкті ршу кезеімен сипатталады.

орытынды

Соынмен, жынысты пісіп жетілу кезеі – жасспірім азасыны дамуындаы маызды аспектілерді бірі, йел адамны постнатальді дамуыны жауапты, рі критикалы кезеі. Б.Донован мен Д.Тен Бош пікірінше, пубертатты период йел азасыны жкті болу абілетіні жетілуі болып саналады.

Похожие работы:

«Готовимся к олимпиаде по обществоведению ( II тур) 9 классI. Выберите правильный вариант ответа:1. Устойчивая общность людей, объединенная духовными традициями, сходным образом жизни, географическими и историческими рамками называется:а) цивилизацией, б) государством; в) культурно-историческим типом;г) общественно-эконом...»

«МИНИСТЕРСТВО ПРИРОДНЫХ РЕСУРСОВ И ЭКОЛОГИИ РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИФЕДЕРАЛЬНАЯ СЛУЖБА ПО ГИДРОМЕТЕОРОЛОГИИ И МОНИТОРИНГУ ОКРУЖАЮЩЕЙ СРЕДЫ Федеральное государственное бюджетное учреждение "Всероссийский научно-исследовательский институт гидрометеорологической информации Мировой центр данных" Указате...»

«УТВЕРЖДАЮ: Т.И. Крикунова Директор МБОУ Хомутовской СОШ № 12 Расписание уроков 2014 2015 учебный год 1 смена День недели № урока Звонки 1 класс 2 класс 3 класс 4 класс 9 класс 11 класс Понедельник 1 8.00 – 8.40 Физическая культура Русский язык Математика Литературное чтен...»

«-300165-577215Пилотный проект по экологическим проблемам речных бассейнов Даурии и Амура "Высыхающая Даурия" 00Пилотный проект по экологическим проблемам речных бассейнов Даурии и Амура "Высыхающая Даурия" 55873664118612© Олег Горошко 0© Олег Горошко-1080135-80200500Экологичес...»

«Зачетная работа по теме "Мировое хозяйство" Часть А (На каждый вопрос – один правильный ответ) Что наиболее характерно для эпохи НТР? А. увеличение работающих в промышленности; Б. увеличение доли тяжелой промышленности в хозяйстве;...»

«Муниципальный этап всероссийской олимпиады школьников по обществознанию 2015/2016 учебный год Задания с ключами и критериями оценивания для 7 класса Задание № 11. Что объединяет понятия, образующие каждый из представленных рядов? Дайте краткий ответ.1) Ощущения, чувства, мышление, воля.2) Искусство, управление, экология, наука.3)Р...»

«3. ТИПИЗАЦИЯ УГЛЕСОДЕРЖАЩИХ ТЕРРИКОНОВ3.1. Анализ, систематизация и обобщение материалов предыдущих исследований По породным отвалам накоплен значительный объем разнообразных материалов. В научно-исследовательских трудах Алехина В.И....»

«Общие сведения о ГИА 2017 Государственная итоговая аттестация в 9 классе Основной Государственный Экзамен (ОГЭ) в 11 классе Единый Государственный Экзамен (ЕГЭ) для отдельных категорий граждан Государственный Выпускной Экзамен (ГВЭ) 3810400685 Государственная итоговая аттестация (ГИА) – это основ...»








 
2018 www.el.z-pdf.ru - «Библиотека бесплатных материалов - онлайн документы»

Материалы этого сайта размещены для ознакомления, все права принадлежат их авторам.
Если Вы не согласны с тем, что Ваш материал размещён на этом сайте, пожалуйста, напишите нам, мы в течении 2-3 рабочих дней удалим его.