WWW.EL.Z-PDF.RU
БИБЛИОТЕКА  БЕСПЛАТНЫХ  МАТЕРИАЛОВ - Онлайн документы
 

«г. к. Боранкулова Д. М. магистрант 2 курса Талибов Н. Жамбыл облысыны рекреациялы-геоморфологиялы жйесіні ерекшеліктері. Жамбыл облысы — азастан Республикасыны отстігінде орналасан. ...»

Каз НПУ им. Абая

т.. к. Алдашева А.А.

г.. к. Боранкулова Д. М.

магистрант 2 курса Талибов Н.

Жамбыл облысыны рекреациялы-геоморфологиялы жйесіні ерекшеліктері.

Жамбыл облысы — азастан Республикасыны отстігінде орналасан. Алматы, Отстік азастан, араанды облыстарымен жне ырызстанны Талас пен Шу облыстарымен кршілес болып табылады. Облысты аты аза жне кеес аыны Жамбыл Жабайлыны рметіне ойылан. Жамбыл облысыны территориясы Бетпадаладан Тянь-Шаньа, Шудан аратауа дейін созылып жатыр. Жер аумаы — 144,2 мы км.Облыс орталыы, рі е лкен аласы — Тараз. Облыста барлыы 10 аудан, 4 ала, 153 кенттік жне ауылды округтерде 379 ауыл бар.

Облысты айтарлытай аумаын Бетпадала жне Мойынм алады, тек отстік-батыс, отстік жне отстік-шыыс шеті таулармен шектелген (аратау, ырыз жне Шу-Іле Алатау таулары). Рельефті бл ерекшелігі облыс климатына ртрлілік ендіреді.

Табии ландшафтарды флорасы мен фаунасы ке жне ртрлі. Облыста сімдіктерді 3 мынан астам трі бар. А аулайтын ірді жалпы алаы 13,9 мы га райды, онда жануарларды 40-тан астам трі мекендейді.

27,8 мы га алады райтын HYPERLINK "https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B" \o "Балы" балы шаруашылы оры 74 су айдынынан трады, оны ішінде 73 су айдыны балы шаруашылыына жарамды. Ірі бгендерден Тасткел жне Теріс-Ащыбла бар. Балы аулау ксібінде толстолобик, амара, карп, сазан, кк серке, тыран балы, краль, торта балытарын аулау ке таралан.

Облыс аумаында 3 мемлекеттік табии (кешенді) аумалы бар:

Мемлекеттік (кешенді) аумал «Берікара шаталы» — 17,5 мы га алады алады, онда ызыл кітапа енгізілген аса баалы ааш бтасыны жне шп сімдігіні 50-ден астам трін, ал жануарлардан – арарды, нді жайрасын, жма шыбыншыны кездестіруге болады;

Жалпы алаы 3,07 мы га райтын мемлекеттік табии (кешенді) аумал «араоыз шаталы» (ботаникалы), Зайлы Алатауды батыс сілемінде орналасан. Алма, шие, алша, жзім ааштарыны жемісті кшеттері йекі орманны, боз араанны, тт аашыны, тйе жааыны аладарымен ауыстырылады;

Жалпы алаы 1000 мы га райтын Андасай мемлекеттік (кешенді) аумал (зоологиялы) Мойынм ауылынан батыса Шу зеніні жаасыны бойында орналасан. сімдік абатында селеу шбі, бетеге, ара сексеуіл, талды ну бтасы басымды. Жануарлар лемінде арарлар, ландар, жайрандар, еліктер, абандар, ояндар, ырауылдар, рлар басым.

Рекреациялы рекет белгілі бір территорияны рекреациялы потенциалын анытайтын рекреациялы ресурстара негізденеді. Рекреациялы ресурстар деп рекреациялы іс-рекетті трлерін йымдастыруда пайдаланатын бірегейлілік, тарихи немесе кркемнерлік баалыа, эстетикалы ажарлылыа жне емдеу-саутыру маыздылы асиеттеріне ие болатын табии жне антропогендік объектілерді тсінеді (Максаковский, 2004). Адамны ден саулыын жне ебек абілеттілігін алпына келтіру жне ондай жадайды сатау ретінде демалуды амтамасыздандыратын табии жне мдени ресурстарыны белгілі бір блігі рекреациялы ресурстары деп аталады (Реймерс, 1990). Рекреациялы іс-рекетті йымдастыру кешенді сипата ие, себебі кез келген рекреациялы жйеде зара рекеттесуге демалатын адамдар тобы, табии кешендер, техникалы инфрарылым, ызмет крсету саласы, ндірістік сфера, ебек ресурстары, оныстану жйелері.

азіргі рекреациялы географияны зерттеу предметі территориялы рекреациялы жйелер (ТРЖ) болып табылады. Сонымен атар рекреациялы география география, экономика жне мдениеттануды тйскен жерінде орналасан «шекаралас» ылыма жатады. азіргі ТМД елдеріндегі зерттеушілер бойынша рекреациялы географияны негізгі ш кз арасы ажыратылады:

—         оршаан орта кз арасынан (физикалы-географиялы баыттар зерттеледі);

—         рекеттік кз арасынан (адамны іс-рекеті жне оны мінезі зерттеледі);

—         субъективтік кз арас (адамдарды абылдау асиеттерін жне оларды ерекшеліктерін зерттейді).

Материалды заттар, жйелер, процестер жне былыстар рекреацияны объектілері болып табылады. Рекреацияны субъектері деп рекреациялы рекетпен шылданатын адамдары тсінеді. Рекреациялы географияны кз арасынан зіні леуметтік мдени біліміне стандартына сйкес зіні кшін айта алпына келтіруге баытталан адамдарды р трлі іс-рекетін рекреациялы ркет деп атауа болады. Мны ішіне рекреацияны тулікті, апталы, кварталды, жылды жне мірлік циклдері кіреді.

В.Б. Николаенко [1] бойынша, рекреациялы география жйелерді оптимальды функциолануы бойынша трлі сыныстарды жасап шыарады; белгілі бір крсеткіштерімен жйелерді проектілейді; рекреациялы ажеттілікті анытайды; жйелерді жасау жне функциолау саладарына болжам береді; территориялы-дифференциацияланан нормаларды жне территориялы рекреациялы жйелерді проектілеуді жне оны зерттеу дістер жйесін жасап шыарады; территориялы рекреациялы жйелерді айматы ерекшеліктерімен таныстырады. Демек, рекреациялы география оамды арнайы географиялы ылымдара жатады, оны зерттеу объекті мен предметіні масатты функциясы леуметтік деп аныталады. Рекреациялы география географиялы ылымдар жйесеніде олданылатын тарихи, салыстырмалы, картографиялы, талдау-статистикалы, экспедициялы зерттеу, математикалы модельдестіру дістерін пайдаланады. Рекреациялы географияны зерттеу предметі леуметтік сипата ие боландытан бл ылымда баса да оамды жне медикалы-биологиялы ылымдарыны дістерін олданыдаы, мысалы, балансты, социологиялы т.б. Рекреациялы географияны басты мселесі территориялы рекреациялы жйелерді даму жне алыптасуыны объективті задылытарын айындау жне белгілі бір елді немесе ауданны леуметтік-экономикалы жне табии жадайыда оларды рекеттеу механизмдерін.

«Рекреациялы-геоморфологиялы кеістік» пен «рекреациялы кеістік» анытамалары ос маыналы. Бір жаынан, бл анытамалар адам мен халы топтарыны іс-рекеттерін тсіндіріп трса, олармен рекреациялы шаралар, шаралар циклдері ымдары байланысты. Ал екіншіден, бл ымдар оамны халыты демалыс ажеттіліктерін анааттандыруа арналан іс-рекеттерін (бл демалыс йымдастырушыларды іс-рекеті деп аталады) амтиды.

Негізгі категория ретінде «іс-рекет» категориясын олданса, рекреациялы (туристік) іс-рекет іліміне кеістік пен уаыт ос ымдарын енгізуіміз ажет. Біріншіден, андай да іс-рекет болмасын, кеістік пен уаытта іске асырылады, екіншіден, осындай іс-рекетте уаыт пен кеістікті ерекше трлері алыптасады – леуметтік уаыт блігі болып табы-латын рекреациялы уаыт жне рекреациялы кеістік – леуметтік кеістікті бір блігі. рине, уаыт пен кеістікті бліп крсету – бл зерттеу тсілі, шын маынадаы рекреациялы (туристік) іс-рекет бірттас «кеістік-уаытта» теді. кінішке орай, зірше рекреациялы «кеістік-уаытты» зерттеу стратегиясы аны емес. Сондытан аталан пндерді нысанасы жнінде айтса, біз тек рекреациялы кеістік немесе ойкуменаны рекреациялы шаын жйесі туралы айтамыз.

Рекреациялы-геоморфологиялы кеістік – рекреациялы іс-рекетті йымдастыруымен байланысатын леуметтік жне мдени кеістікті блігі. Жне де леуметтік кеістік яни адамдар іс-рекетіні кеістігі рекреациялы кеістік ретінде арастырылуы ммкін (мысалы, ндірістік ксіпорындарыны зі де ыса мерзімді демалыс немесе туризм орындары болуы ммкін). Алайда рекреация кеістікті басты функцияларыны бірі болатын, оны йымдастыратын кеістік алаптары болып блінуі ммкін. Рекреациялы кеістік жеке жне леуметтік кеістікті кеейтеді, ел айматары мен лемні мдени ндылытарын амтиды, мдени тйісуді ерекше кеістігі болып табылады.

Туристік кеістік рекреациялы кеістікпен ласады, себебі, біріншіден, туризм – рекреацияны бір блігі, екіншіден, туристік іс-рекет рекреациялы іс-рекет сияты белгілі бір кеістік пен уаытта іске асады.

Осыдан мынадай орытынды жасауа болады: рекреациялы география мен туризм географиясыны зерттеу объектісіне ойкуменаны рекреациялы шаын жйесі жатады. Ал екеуіні зерттеу пндері «рекреация» мен «туризм» анытамалары те болмаандытан р трлі болып келеді. Рекреациялы географияны пніне халыты рекреациялы рекетіні ауматы йымдастырылуы, ал туризм географиясыны пніне туристік рекетіні ауматы йымдастырылуы жатады. Ал осы пндерді райсысы з саласыны іс-рекетіні ауматы йымдастырылуын ТРЖ арылы зерттейді [2].

«Демалыс» жне «экскурсия» дегеніміз рекреациялы іс-рекетті бір блігі болып, рекреациялы географияны зерттеу шеберіне кіреді. Ал туризм географиясына тек адам іс-рекетіні бір трі ретіндегі туризм кіреді. Адамны андай да болсын іс-рекеті кеістік пен уаытта іске асырылады, біра туристік іс-рекет ерекше географиялы сипатына ие. Тіпті туристік іс-рекет кеістік пен уаытты ерекше трлерін – туристік кеістік пен туристік уаытты алыптастырады деп айтса ате болмас.

Рекреациялы географияны баса бір маызды мселесі рекреациялы іс-рекет жргізу шін жй тарматары арасындаы оптимальды зара байланыстар жне зара туелділіктерді орнату, территориялы рекреациялы жйелерді шоырлану дегейін жне оларды мамандануын негіздеу масатында р трлі дегейдегі жне р трлі типтерін зерттеу маызды болып табылады. Одан баса рекреациялы географияны маызды мселесі з лкені, азастанны, шет елдерді рекреациялы жйелер туралы апаратты тсінікті дегейде жеткізу.

Н.Ф. Реймерс [3] бойынша, адамны ден саулыын, оны ебекке абілеттілігін айта алпына келтіру йден тыс болу ажет, яни туристтік саяхатта, санаторияда, демалу йлерінде т.б. Мндай пікір, рекреация демалуды, синонимі ретінде арастыруа себеп береді. Осы кз арастан демалуды белсенді жне пассивтік трін ажыратады. Белсенді трі басым туристтік, спортты таы баса озалмалы рекетпен байланыстарды. Ал пассивтік демалу, жалпы озалыстарды барлы трлерін тыс демалу.

Демалу процесіні йымдастырылуы бойынша ймдастырылмаан жне йымдастырылан демалу трлеріне блінеді. йымдастырылан демалу рекреациялы ресурстарды пайдалануды басарылатын процес трінде болады, яни демалу процесі уаыт, кеістік т.б. крсеткіштер бойынша шектелген, арнайы маршруттар бойынша, жалпы барлы рекреациялы объектілерді жне процестерді белгілі бір тртіпке бейіделген болады. йымдастырылмаан демалу трі белгілі бір жйеге немесе тртіпке жатпайды, яни ызмет крсету саласы жо жадайда ткізілетін демалу.

Рекреациялы ресурстарды жалпы трде табии жне антропогендік трлеріне бледі. Рекреациялы ресурстарды табии трлерін климатты, гидрминеральды, су, орман, таулы ресурстары жне теіз жаа бойыны ресурстары жатады. Антропогендік рекреациялы ресурстара мдени-тарихи ескерткіштер, алалар жне басада елді мекендер, бірегей (уникальный) техникалы рылыстар т.б.

Рекреациялы ресурстарды трлері бойынша ажыратады, мысалы, туризм ресурстары, емдеу ресурстары т.б. жне функциялары бойынша курортты немесе емдеу, сауытыру, спортты жне экскурсиялы-туристтік немесе тану масатында пайдаланатын ресурстары.

ылыми географиялы дебиетте «рекерациялы объект», «рекреациялы территория» жне «территориялы рекреациялы жйе (ТРЖ)» деген терминдер олданады. азіргі тадаы анытамалар бойынша демалуа ерекше жаымды асиеттерге ие ауданы бойынша шектелген кез келген орын – рекреациялы объект болып табылады, Ниагара сарырамасы, Шардара су оймасыны плотинасы т.с.с. Адамны ден саулыын жне ебек абілеттілігін айта алпына келтіру, жалпы демалуа арналан су акваториясыны немесе рлыты учаскесі – рекреациялы территория болып табылады, лтты парктер, ормандар, клдер т.б.

шінші термин жйелі кз арастан арастырылады, сондытан, территориялы рекреациялы жйе деп зара байланысан жйе тарматарынан тратын (табии жне мдени кешендерден, техникалы рылыстардан, ызмет крстеу персоналдан, басару органдардан жне демалушылардан) геожйе болып табылады.

Территориялы рекреациялы жйе концепциясы 1969 жылы В.С. Пребораженский негіздеді. Оны ойыларын дамыта отырып бірнеше авторлар рекрациялы жйені адаптациялы моделін жасап шыан. Берілген модельді рылымында демалушыны рекреациялы ортаны абылдауды ш негізгі стадиясын ажыратады: рекет алды (ортаны «крінісі»), рекеттегі («ситуация») жне ркеттен кейін («із»).

абылдауды бірінші фазасы (рекет алды), рекреациялы шылдану циклдерге атысты рекреациялы ажеттілігіні сипаты мен рылымын сулелендіреді. Екіншісі (рекеттегі) – демалу ортамен адамдарды зара рекеттесуді ерекше формалары трінде рекреациялы шылдануды орындау процесі. шінші (рекеттен кейін) – рекреацияны эффективтілігі, яни  естелік, баса адамдара млімет жеткізу, жне сонымен атар экономикаа, мдениетке жне экологияа жанама ыпалы.

Кеес кезеінде, рекреациялы ресурстарды, территориялы рекреациялы жйелерді функциолануын, рылымын жне рамын, рекреациялы территорияларды асиеттерін зерттейтін ылыми баыт СРО-да ХХ асырды 60-ші жылдары «рекреациялы география» деп аталды. Еуропа мен Американы кптеген елдерінде рекреациялы географияны «туризм жне демалу географиясы», «бос уаытыны географиясы», «демалу географиясы» деп аталады.

Рекреациялы іс-рекет процесінде пайдаланатын территория мен жйелерді объектілері негізінен табии жне мдени ескерткіштер болып келеді. азастан Республикасыны мемлекеттік орытар, табии ескерткіштер, лтты парктер, заказниктер туралы ережеде, ылыми, мдени-тануда жне сауытыру атынаста баалы болып табылатын бірегей (уникальный) немесе типтік табии объекттер, кіші-гірім урочищелер болып келетін (зенні, клді, жаа бойыны, жеке бір тау жотасы), жеке объекттер (геологиялы ашылулар, гірлер, ерекше сіп жатан ааштар, т.с.с., сонымен атар тарихи немесе мдени ескерткіш ретінде мойындалмаан немесе табии-мдени ескертікштер рамына кірмеген жасанды объекттер –  ескі паркттер, тоандар т.с.с. табии ескертіштер деп жарияланады.

Пайдаланан дебиеттер:

/1/- Новаковский Б.А. Симонов Ю.Г. Тульская Н.И. «Эколого-геоморфологическое картографирование» Москва 2015-С.225

/2/- Бредихин Андрей Владимирович «Организация рекреационно- геоморфологических систем» Москва 2014- С. 275

/3/- Симонов Ю.Г. «Рекреационно-геоморфологический потенциал» Москва 2013- С.375

Похожие работы:

«Киселёва Татьяна Игоревна, учитель биологии первой категории МАОУ "СОШ № 7" г. Сорочинска Предмет: биология Класс: 11 УМК: Сивоглазов В. И. Биология. Общая биология. Базовый уровень: учеб. Для 10-11 кл. общеобразовательных учреж...»

«РЫБАКОВА ЮЛИЯ СЕРГЕЕВНА Антипролиферативное действие карнозина и его производных на опухолевые клетки нейрального происхождения 03.01.04 – биохимия Диссертация на соискание ученой степени канд...»

«Информация об объектах государственной экологической экспертизы федерального уровня (по состоянию на 03.05.2017) № п/п Наименование объекта ГЭЭ Заказчик Номер приказа об организации ГЭЭ (с указанием срока работы комиссии) Планируемая дата окончания ГЭЭ 1 2 3 4 5 Текущи...»

«КОДЕКС ЭТИКИ ВЕТЕРИНАРНОГО СПЕЦИАЛИСТА ГОСУДАРСТВЕННОГО УЧРЕЖДЕНИЯ, ПОДВЕДОМСТВЕННОГО СЛУЖБЕ ВЕТЕРИНАРИИ ИРКУТСКОЙ ОБЛАСТИ Кодекс этики ветеринарного специалиста, осуществляющего свою трудовую деятельность в государственном учреждении, подведомственном службе ветеринарии Иркутской области разработан в соответствии с Конститу...»

«БИОТЕРРОРИЗМ: ФАКТЫ И КОМЕНТАРИИ О.М. Карабан, А.М.Дащук* В.П.Корж Харьковская академия последипломного образования Харьковский государственный медицинский университет * Ключевые слова: биопатогены, искусственное распрост...»

«Словарь лесных терминовАрборицид. Химический препарат, уничтожающий древесно-кустарниковую растительность. Применение арборицидов для ухода за лесом основано на том, что хвойные породы значительно менее чувствительны к ним, чем лиственные, и опрыскивание смешанных молодняков вызывает ослабление и гибель прежде всего лиственных деревьев....»

«Доклад директора МУ "Автоматизированная система управления дорожным движением" Калимуллина Р.Р. на аппаратном совещании 6 июня 2011 г. "О внедрении адаптивной системы управления дорожным движением в г.Казани" Услов...»

«Колотикова Анна Михайловна Московский государственный университет имени М.В. Ломоносова Факультет иностранных языков и регионоведения e-mail: alucardy@list.ru Anna M. Kolotikova, Lomonosov Moscow State University Faculty of Foreign Languages and Area Studies e-mail: alucardy@list.ru...»

«МИНИСТЕРСТВО ОБРАЗОВАНИЯ И НАУКИ РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ ФГАОУ ВО Новосибирский национальный исследовательский государственный университет Факультет естественных наук "УТВЕРЖДАЮ" Декан ФЕН НГУ, профессор _Резников В.А. "29" августа 2014 г. Рабочая программа дисциплины Биоинформатика и функциональная геномикаНаправление подготовки...»









 
2018 www.el.z-pdf.ru - «Библиотека бесплатных материалов - онлайн документы»

Материалы этого сайта размещены для ознакомления, все права принадлежат их авторам.
Если Вы не согласны с тем, что Ваш материал размещён на этом сайте, пожалуйста, напишите нам, мы в течении 2-3 рабочих дней удалим его.